Βρύσες, κρήνες και το νερό..νεράκι

 Από την νεολιθική εποχή ακόμα η Αττική είχε χαρακτηριστεί ως τόπος ελάχιστων βροχοπτώσεων. Συνέπεια αυτού του γεγονότος ήταν οι λιγοστοί ποταμοί και πηγές που έκαναν πάντα το πρόβλημα της λειψυδρίας έντονο. Στην αρχαία Αθήνα η υδροδότηση των κατοίκων γίνονταν κυρίως από το νερό που ανάβλυζε από πηγές στους ποταμούς Ιλισό και Ηριδανό. Στα βουνά του λεκανοπεδίου είχαν κατασκευαστεί μικρά υδραγωγεία, έτσι ώστε να δίνουν νερό στο άστυ. Τα πιο περίφημα από αυτά ήταν το Πελασγικό και του Θησέα που έφερναν νερό από την Πεντέλη. Επί Πεισίστρατου γίνονται συγκροτημένα έργα υπόγειου υδραγωγείου και έτσι διοχετεύεται νερό από τον Υμηττό στην πόλη.
Εκτός από το νερό που κατέβαζαν τα ποτάμια της Αθήνας χρησιμοποιούνταν και διάφορες κρήνες. Είναι χαρακτηριστικό εξάλλου ότι μόνο μέσα στην Αρχαία Αγορά υπήρχαν οκτώ φρέατα. Ένας από τους επιφανείς νεροκουβαλητές της εποχής ήταν ο Κλεάνθης ο Φρεάτλης, ο μετέπειτα στωικός.
Την ευθύνη για την ύδρευση των αρχαίων αθηναίων είχε ο επιμελητής κρηνών. Αυτός είχε σημαντικές δικαιοδοσίες για τη κατασκευή νέων κρηνών, την επίβλεψη των ζημιών στα υδραγωγεία και την επιβολή ποινών σε όσους σπαταλούσαν νερό. Ο επιμελητής είχε υπό τις εντολές του τους κρηνοφύλακες. Διάφορα ψηφίσματα σε επιγραμματικές στήλες που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη αναφέρονται στην κατασκευή νέων έργων, τις ζημιές σε κρήνες, την παράνομη υδροληψία και τον καθαρισμό υπονόμων.
Το 130μΧ ο ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός φέρνει τεχνίτες από τη Ρώμη για την κατασκευή υδραγωγείου για την Αθήνα. Το έργο ήταν πολύ μεγαλόπνοο για την εποχή του και χρειάστηκε χρόνος για να ολοκληρωθεί. Από τους πρόποδες τις Πάρνηθας τα νερά διοχετεύονταν με φυσικό τρόπο μέσω υπόγειου αγωγού 25χλμ στην Αθήνα. Το νερό έφτανε πεντακάθαρο στην δεξαμενή του Αδριάνειο Υδραγωγείου που βρίσκονταν κάτω από το Λυκαβηττό.
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας ο Ιλισός μαζί με το Αδριάνειο και τα πηγάδια που είχαν ανοιχτεί, κάλυψαν της ανάγκες ύδρευσης των αθηναίων. Το 1506 κατασκευάζεται ένας κλειστός αγωγός που μεταφέρει μέσω των Αμπελοκήπων νερό στο κέντρο της πόλης. Συλλεκτήρες κατά μήκος του Ιλισού, υδροφράγματα και μικρά υδραγωγεία ήταν τα κυριότερα έργα της δημογεροντίας των Αθηνών. Οι περιηγητές της εποχής αναφέρουν περί της 180 δημόσιες βρύσες στην περιοχή της Αθήνας. Ωστόσο το πρόβλημα της υδροδότησης ήταν έντονο, και ως μόνο λύση ήταν η δημιουργία επιπλέον πηγαδιών δίπλα στα ποτάμια της πόλης.
Το 1847 ο δήμαρχος Αθηναίων Σπ. Βλάχος λαμβάνει δάνειο προκειμένου να γίνουν άμεσα έργα αποκάλυψης του παλαιού Αδριάνειου Υδραγωγείου. Τα συνεργεία του δήμου κατάφεραν να καθαρίσουν τον αγωγό και έτσι το νερό έφτασε και πάλι στην Δεξαμενή του Κολωνακίου. Με νέο δάνειο το 1853 καθαρίζεται ο αγωγός του Αδριανείου μέχρι το Χαλάνδρι. Ο καθαρισμός που έγινε εκείνα τα χρόνια αύξησε την ποσότητα νερού που συγκεντρώνονταν στη μικρή δεξαμενή των Αμπελοκήπων. Με αποτέλεσμα τα γειτονικά της αμπέλια να θεριεύουν από την συνεχή υπερχείλισή της. Οι επισκευές στο Αδριάνειο ολοκληρώθηκαν το 1870, επί δημαρχίας Π. Κυριακού, με αποτέλεσμα στο υδραγωγείο της Αθήνας να συγκεντρώνονται καθημερινά 3000 κυβικά μέτρα νερού. Για πρώτη φορά τότε οι πήλινες σωληνώσεις αντικαθιστούνται με σιδερένιες. Η διανομή του νερού γίνονταν από δημόσιες κρήνες που το 1879 είχαν φτάσει τις 55.

Ο Δ. Καμπούρογλου γράφει για της δημοτικές κρήνες: «Ο Δήμος έχει στήσει σε κάθε γωνιά μια βρύση δια τους διψώντες δημότας. Οι περισσότερες από αυτές ήσαν μαρμάρινες με μια σιωπηλήν παγεράν μεγαλοπρέπειαν και ένα ανάγλυφον ψάρι στην οδό Σόλωνος, στην Νεάπολιν, στο Μεταξουργείο, στο Γεράνι και αλλού υπήρχαν τέτοιες μαρμάρινες βρύσες με μαγάλους κρουνούς, σαν να επρόκειτο να περάσουν από εκεί ορμητικοί χείμαρροι. Η αθηναϊκή δημοτική βρύσι έχυνε και αυτή ένα μόνο δάκρυ κάθε δώδεκα ώρες, ένα δάκρυ πόνου δια τους διψώντας κατοίκους της άνυδρης πόλεως. Και είναι ατέλειωτοι οι γυναικοκαυγάδες, που άναβαν γύρω από τη βρύσι μεταξύ των νοικοκυράδων και των δουλικών όταν κατέφθανε η μυριοπαθής σταγών…Υπήρχαν και ιδιωτικάς των σπιτιών αλλά και αυτές έσταζαν σαν κεραμίδια μετά βροχήν. Παλιότερα ήταν μια κοντά στη Ριζάρειο Σχολή, δώρο της Δούκισσης Πλακεντίας προς τας δηψώσας Αθήνα. Ήταν μαρμάρινη και είχε μια επιγραφή που έλεγε: «τοις διαβάταις». Αλλά και αυτή ήταν ξερή και στεγνή όσο η δοτική επιγραφής. Είπα για τους καυγάδες που άναβαν γύρω από τη δημοτική βρύσι, με κανάτια, σταμνιά και γκαζοντενεκέδες, όταν έρχονταν το νερό. Πολλές φορές οι καυγάδες αυτοί ελάμβαναν διαστάσεις τέτοιες, που ανεστάτωναν τη γειτονιά. Στο τέλος κατέφθανε ο αστυνομικός επι κεφαλής «Κλητήρων» με το κόκκινο επιστήθιο – Τι τρέχει; Ρωτούσε. – Μα αν έτρεχε κύριε αστυνόμε δεν θα γίνονταν το κακό. Έχει τρεις ημέρες να τρέξη».

Μετά από διεθνή διαγωνισμό το 1925 υπογράφεται σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου με την Τράπεζα Αθηνών και την αμερικανική εταιρεία ΟΥΛΕΝ. Η τελευταία με ομολογιακό δάνειο 10 εκατομμυρίων δολαρίων θα προχωρούσε στην κατασκευή φράγματος στο Μαραθώνα και τη μεταφορά του νερού σε διυλιστήριο στο Γαλάτσι. Με ξεχωριστή σύμβαση της ΟΥΛΕΝ με την Τράπεζα Πειραιώς δημιουργήθηκε η Ελληνική Εταιρεία Υδάτων ΑΕ. Πρώτα της έργα ήταν ο καθαρισμός του Αδριάνειου Υδραγωγείου και η χαρτογράφησή του μαζί με την επέκταση της δεξαμενής. Το υποτυπώδες δημοτικό δίκτυο ύδρευσης παραχωρείται τότε στη νεοσύστατη εταιρεία κάτι που χαρακτηρίστηκε ως σκάνδαλο, γιατί στο εξής ο Δήμος Αθηναίων πλήρωνε για να έχει νερό.
Τα έργα στο Μαραθώνα λύνουν τελικά το πρόβλημα της λειψυδρίας της Αθήνας για μια πεντηκονταετία τουλάχιστον. Το ιστορικό κέντρο της πόλης καλύπτεται από εκτεταμένο δίκτυο ύδρευσης για πρώτη φορά και μέσα στα σπίτια. Οι συνοικίες όμως στις παρυφές και τα περίχωρα συνεχίζουν να έχουν μέχρι τα μέσα του `60 νερό με το δελτίο. Εκεί υπεύθυνος υδρονομέας της Εταιρείας Υδάτων διαχειρίζονταν την ώρα αλλά και την ποσότητα νερού που διανέμονταν από τις δημόσιες βρύσες που υπήρχαν στην πόλη.

Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s