Σπάτα: Απ’ τα αμπέλια στο Αεροδρόμιο

Γύρω στα 3000πΧ, στο τέλος της νεολιθικής εποχής, μια γαλήνια αγροτική γωνία εκτείνονταν στη περιοχή του Αεροδρομίου των Σπάτων. Στα βόρεια, στις ανασκαφές που έγιναν στο λόφο Ζαράνι ο μικρός οικισμός με πέτρινα εργαλεία φανερώνει ότι η περιοχή κατοικούνταν από την εποχή του χαλκού. Αγγεία με μια αυστηρή ομορφιά και ένα ώριμο γεωμετρικό ρυθμό (που σήμερα εκθέτονται στο μικρό Μουσείου του Αερολιμένα) προέρχονται από νεκροταφείο που διατηρούνταν πλησίον του οικισμού. Το τοπίο ακολούθησε τις κοσμοϊστορικές αλλαγές του τέλους του 6ου αιώνα. Το πυκνό πλέγμα των αττικών δρόμων του 5ου αιώνα πΧ, τμήμα του οποίου καλύπτει το χώρο του Αεροδρομίου, αποτέλεσε ουσιαστική προϋπόθεση για τη λειτουργία της αθηναϊκής δημοκρατίας. Το σημαντικό είναι ότι μερικές από τις κυριότερες λεωφόρους του σήμερα ακολουθούν την χάραξη εκείνων των αρχαίων χρόνων.

ΣΠΑΤ2Εκείνα τα χρόνια ο κάθε οικισμός στην περιοχή αποτελούνταν από εννέα το πολύ αγροικίες σε απόσταση 100 μέτρων μεταξύ τους. Τα σπίτια ήταν κτισμένα δίπλα στο δρόμο ή στην άκρη του χωραφιού. Στο κέντρο του οικισμού βρίσκονταν έναν σταυροδρόμι όπου οδηγούσε στο κοινό πηγάδι ή σε κάποιο μικρό ιερό. Κατά μήκος του δρόμου υπήρχαν κάποιοι οικογενειακοί ταφικοί περίβολοι, ενώ πιο πέρα το καμίνι από ένα εργοστάσιο κεραμικής. Η μακρά περίοδο ειρήνης που θα φέρει η ρωμαϊκή κυριαρχία θα ενισχύσει τις τάσεις συγκέντρωσης της γαιοκτησίας με την ύπαρξη δυο μεγάλων αγροικιών. Με έδρα δυο κτίσματα βόρεια και νότια του Αεροδρομίου εκμεταλλεύονταν τον 4ο αιώνα μΧ τις γύρω εκτάσεις. Τότε εμφανίζονται και μικρά σπίτια δουλοπάροικων στριμωγμένα στην πλαγιά του λόφου Ζαράνι. Η νέα εποχή συνδέεται με τον αρχαίο Διόνυσο των Αττικών δήμων μέσα από ένα μεγάλο πατητήρι. Κάτι που αντανακλά την διαχρονική παράδοση της περιοχής στην οινοποιία. Σημείο αναφοράς για τον πληθυσμό αποτέλεσε η ίδρυση ναού τρίκλιτης βασιλικής κατά τον 5ο μΧ αιώνα. Οι αγροτικές εγκαταστάσεις που λειτουργούσαν στην περιοχή είχαν δημιουργήσει μια μικρή κοινωνία που με την εδραίωση του χριστιανισμού βίωσε ραγδαίες αλλαγές στην καθημερινότητά της. Η ανάκαμψη που βιώνει η Αττική την μεσοβυζαντινή περίοδο τεκμηριώνεται στην έκταση του Αεροδρομίου με την ύπαρξη περισσοτέρων κατοικιών. Στις ανασκαφές φάνηκε ότι έγινε επανεγκατάσταση σε υστερορωμαϊκές αγροικίες, αλλά και δημιουργία ενός μεγάλου αγροτικού συγκροτήματος στα δυτικά. Το νέο συγκρότημα διέθετε επαρκή υποδομή για την εκτέλεση οικιακών εργασιών, και ευρύχωρες αποθήκες με μεγάλα πήλινα πιθάρια για φύλαξη προϊόντων. Η έκτασή του μαρτυρεί ότι η θέση του ήταν καθοριστική για τον έλεγχο της αγροτικής παραγωγής για αρκετά χρόνια. Μετά την λατινοκρατία του 1204 το αγρόκτημα φαίνεται ότι περιήλθε στη κατοχή φράγκου γαιοκτήμονα. Τότε επισκευάστηκε και επεκτάθηκε με νέους χώρους αποθήκευσης, δημιουργώντας και πύργο για την αποφυγή ληστρικών επιδρομών. Οι εγκαταστάσεις ωστόσο καταστράφηκαν βίαια το 1311 μετά από επιδρομές καταλανών.

ΣΠΑΤΑΓια περίπου έναν αιώνα η περιοχή εμφανίζεται ακατοίκητη. Ωστόσο, η μεγάλη ανάκαμψη έρχεται μετά τον 14ο αιώνα όταν ορθόδοξοι αρβανίτες φτάνουν στα Μεσόγεια για να τα κατοικήσουν μόνιμα. Σημείο αναφοράς για για την ευρύτερη περιοχή των Σπάτων εκείνα τα χρόνια αποτελεί η ίδρυση ναού αφιερωμένου στους Απόστολους Πέτρο και Παύλο. Ο ναός, με τους αγίους τους να αποτελούν στην συνέχεια πολιούχους των Σπάτων, συνδέθηκε με θαύματα και τοπικές παραδόσεις. Ακόμα και τα τελευταία χρόνια την ημέρα την πανηγύρεως του ναού, οι κάτοικοι συνήθιζαν να διανέμουν στους πιστούς στιφάδο μαγειρεμένο από τους ίδιους σε μεγάλα καζάνια. Ο ναός βρίσκονταν στην κυριολεξία μέσα στο Αεροδρόμιο. Έτσι κατά την κατασκευή του αεροδιαδρόμου, ο ναός μεταφέρθηκε πάνω σε ράγες δυτικότερα κατά 340 μέτρα. Το μνημείο είναι δικιονιου σταυροειδούς τύπου εγγεγραμμένου με τρούλο. Στο εσωτερικό του διασώζεται μόνο μια ολόσωμη τοιχογραφία του Αγίου Χαραλάμπους. Ο εντοπισμός περιμετρικά του μεγάλου αριθμού τάφων μαρτυρεί τη λειτουργία οργανωμένου νεκροταφείου που διατηρήθηκε μέχρι τα μεταβυζαντινά χρόνια. Εγκαταλειμμένες αγροτικές εγκαταστάσεις και υποστατικά μαρτυρούν την δραστηριοποίηση της περιοχής με την πρωτογενή παραγωγή μέχρι και τους νεώτερους χρόνους.

Οι ορθόδοξοι αρβανίτες  που φτάνουν στην περιοχή δημιουργούν και το τοπωνύμιο των Σπάτων. Από τον πρώτο αρβανίτη φύλαρχο της περιοχής Μπούα Σπάτα. Η εδραίωση των κατοίκων της περιοχής ήταν τέτοια που μετά το 1821 οργανώθηκε στα Σπάτα η πρώτη κοινότητα στην περιοχή των Μεσογείων.

Εν τω μεταξύ το Αεροδρόμιο του Ελληνικού είχε αρχίσει να ασφυκτιά, ιδίως μετά την τουριστική αύξηση την δεκαετία του `60. Μετά από χρόνια δημοσιεύματα εφημερίδων μετέφεραν μελέτη του ΝΑΤΟ που είχε καταφέρει να πείσει την απριλιανή κυβέρνηση για δημιουργία νέου αεροδρομίου στα Σπάτα. Με την μετατροπή του αεροδρομίου του Ελληνικού μόνο για χρήση της αμερικανικής βάσης. ΓρήγοραηΗ δικτατορία δεσμεύει  41000 στρέμματα στα Σπάτα με αμπέλια και ελαιόδεντρα για την κατασκευή του αεροδρομίου. Με την Μεικτή Ομάδα Μηχανικής Ανασυγκρότησης του Στρατού να αναλαμβάνει στη περιοχή μικρές χωματουργικές εργασίες σε όλη την έκταση.

ΣΠΑΤΑ4Όμως η δημιουργία του νέου αεροδρομίου διαρκώς σκαλώνει. Το θέμα υποκινεί το 1975 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Με σχέδια της κυβέρνησης να παρουσίαζουν κατάλληλους χώρους για νέο αεροδρόμιο στην Πάχη Μεγάρων, στην Βάρη και στα Σπάτα. Μετά από πολλές τοπικές αντιδράσεις και σχετικές μελέτες που υποβάλλονται στην κυβέρνηση προκρίνεται ξανά ο χώρος των Σπάτων. Οι αντιδράσεις των σπαταναίων φέρνουν το ένα δικαστήριο μετά το άλλο. Τελικά το εφετείο κρίνει δεκτή την μερική αποζημίωση για την απαλλοτρίωση της έκταση με ανώτερο ποσό τις 500.000 δραχμές το στρέμμα. Η πολιτική αλλαγή το 1981 κάνει την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ να βλέπει διστακτικά την δημιουργία του νέου αεροδρομίου. Όταν ο αρχικός προϋπολογισμός στην μελέτη του 1977 άγγιζε τα 70δις δραχμές. Μετά από πολλές πολιτικές παλινωδίες τον Ιανουάριο του 1983 ο υπουργός Δημοσίων Έργων Α. Τσοχατζόπουλος, ανακοινώνει ότι σταματούν οι εργασίες δημιουργίας νέου αερολιμένα στα Σπάτα. Με την αιτιολογία ότι το Ελληνικό «αντέχει» για μια ακόμα πενταετία, κάτι που τελικά επιβεβαίωσε και η ιστορία. Όμως από τις αρχές του `90 το αεροδρόμιο του Ελληνικού άρχισε συγκοινωνιακά να ασφυκτιά. Υπό αυτήν την πίεση η κυβέρνηση Μητσοτάκη δρομολογεί το 1993 τη δημιουργία νέου σύγχρονου αεροδρομίου στην περιοχή των Σπάτων. Το ιδιαίτερα υψηλό κόστος κατασκευής υποχρεώνει το Δημόσιο στην υποβολή ειδικού τέλους (το αποκαλούμενο «Σπατόσημο») σε όλους τους επιβάτες που χρησιμοποιούν το Ελληνικό με σκοπό τη συγκέντρωση πόρων για την ολοκλήρωση των εργασιών στα Σπάτα. Στο διεθνή διαγωνισμό που διεξάγεται την κοινοπραξία κατασκευής αναλαμβάνει η γερμανική Hochtief Aktiengesellschaft.

Τελικά στις 5 Σεπτεμβρίου 1996 ο πρωθυπουργός Κ. Σημίτης θέτει τα θεμέλια για την δημιουργία του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών «Ελ. Βενιζέλος» που εγκαινιάζει ο ίδιος  τον Μάρτιο του 2001.

Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s