Δημοτικό Θέατρο Αθηνών: Από τα συμφέροντα…στην κατεδάφιση

Με ένα υπόμνημά του ο Γρ. Καμπούρογλου εκφράζει την επιθυμία και την ανάγκη κατασκευής Εθνικού Θεάτρου στην Αθήνα. Οι φιλικές σχέσεις που είχε με την Βασιλική Αυλή επηρέασαν την θετική γνωμοδότηση του υπομνήματός του. Παρά τις αντιδράσεις της αντιπολίτευσης υπογράφεται Βασιλικό Διάταγμα που παρείχε το δικαίωμα σύστασης Εθνικού Θεάτρου με έξοδα του Καμπούρογλου στο κέντρο της πρωτεύουσας. Η Γερουσία  συνεχίζει να κατακρίνει την απόφαση με την θεωρία ότι το θέατρο  είναι ο πρόδρομος της ηθικής κατάπτωσης της κοινωνίας. Μετά από μεγάλη συζήτηση και αψιμαχίες το νομοσχέδιο υπερψηφίζεται τον Οκτώβριο του 1856.
Στην σύμβαση προβλέπονταν η υπόδειξη μέσα σένα ένα μήνα καταλλήλου χώρου για να οικοδομηθεί. Ωστόσο, ο χώρος προσδιορίστηκε μετά από τρεις μήνες και ύστερα από πίεση του Καμπούρογλου. Η επιτροπή που συστάθηκε για το θέμα, στην έκθεσή της πρότεινε την Πλατεία Λαού (σημερινή Πλατεία Κοτζιά) με την αιτιολογία ότι είναι η καταλληλότερη «ως η μόνη συμβιβάζουσα το δυνατόν του ν’ αγορασθή το οικόπεδον από το Δήμο εις τον οποίον ανήκει. Άλλως απέχει από του καταστήματος της Εθνικής Τραπέζης μόνον εξήκοντα μέτρα και μεταξύ θεάτρου και της Τραπέζης υπάρχει οδός πλάτους έχουσα μέτρων τριάκοντα».
Το μοναδικό θέατρο Μπούκουρα που υπήρχε τότε, βλέπει τα συμφέροντά του να θίγονται μετά την απόφαση ανέγερση συγχρόνου. Με δικαστικά αλλά και πολλά αθέμιτα μέσα στρέφεται  εναντίον του κατασκευαστή του. Με τον Καμπούρογλου να προσφεύγει στη δικαιοσύνη  ζητώντας να εφαρμοστούν όσα υπογράφτηκαν στην συμφωνία κατασκευής με το Ελληνικό Δημόσιο. Το θέμα τελικά λήγει στα δικαστήρια και έτσι οι εργασίες ξεκινούν το 1857.
Τα σχέδια του θεάτρου συνέταξε ο Γάλλος αρχιτέκτονας Boulanger και δόθηκαν στον βασιλιά Όθωνα για επικύρωση. Αν και η υπογραφή του Όθωνα ήταν τυπική, τα σχέδια χάνονται «μέσα από τα κυκλώματα» του παλατιού. Την ευκαιρία επωφελούνται οι  «ανταγωνιστές» του Καμπούρογλου. Με αναφορά τους στην Αστυνομία ζητούν άμεση παύση των εργασιών λόγω μη εγκεκριμένου αρχιτεκτονικού σχεδίου!
καταφεύγουν στην Αστυνομία ζητώντας να σταματήσει τις εργασίες αφού δεν υπήρχαν εγκεκριμένα σχέδια για να Η σοβαρή στάση του Καμπούρογλου και οι προσωπικές φιλίες του με την Αυλή, ωθούν τον Όθωνα να εκδώσει Βασιλικό Διάταγμα. Στην ουσία όμως έδιναν την έγκριση στις εργασίες που είχαν αρχίσει, παρότι είχαν χαθεί τα αρχιτεκτονικά σχέδια.
Οι ραδιουργίες όμως δεν σταμάτησαν εκεί. Σε σημείο που οδηγούν τον Καμπούρογλου σε πτώχευση και σε εγκατάλειψη τις εργασίες ανέγερσης θεάτρου. Παρ’ όλα αυτά όμως ο Δήμος Αθηναίων αποφασίζει να συνάψει δάνειο για την αποπεράτωσή του. Η απόφαση βέβαια έγινε πράξη μετά από μια δεκαετία, το 1871 δηλαδή, από τον δήμαρχο Π. Κυριακού.
Συστήνεται μετοχική εταιρεία, που αναλαμβάνει την οικοδόμηση και την μελλοντική εκμετάλλευση του θεάτρου. Τα νέα σχέδια ανέλαβε ο Ερ. Τσίλλερ. Όμως παρότι τα έργα ξεκινούν φιλόδοξα το 1873 σταματούν μετά από ένα χρόνο λόγω ελλείψεως πόρων…
Το κτίριο παραμένει ημιτελές μέχρι το 1882, οπότε ο Δήμος αγόρασε τη μετοχική εταιρεία και προχώρησε σε νέο διαγωνισμό όπου ενέκρινε τα νέα σχέδια του Ζ. Τέραρ. Οι πολλοί θάνατοι εργαζομένων στην οικοδομή σταματούν και πάλι τα έργα…
Το 1886 ο Δήμος Αθηναίων παροτρύνει και πείθει τον Ανδρέα Συγγρό να ανεγείρει το Δημοτικό Θέατρο. Ως αντιπαροχή στο συμβόλαιο προβλέπονταν η εκμετάλλευση του θεάτρου και των χώρων των γύρω γραφείων για 25 χρόνια. Έτσι το Δημοτικό Θέατρο Αθηνών καταφέρνει να ολοκληρωθεί το Νοέμβρη του 1888.
Το θέατρο βρίσκονταν στο πυρήνα του κτιρίου. Δεν είχε επαφή με τους δρόμους που το περιέβαλλαν παρά μόνον από το μπροστά μέρος όπου υπήρχαν οι είσοδοι και τα φουαγιέ του κοινού. Στις τρεις άλλες πλευρές υπήρχαν καταστήματα στο ισόγειο και γραφεία στους υπόλοιπους δυο ορόφους. Στην βόρεια πλευρά υπήρχε η βασιλική είσοδος και αίθουσα εκδηλώσεων.
Ο αττικογράφος Κώστας Μπίρης γράφει για το Δημοτικό Θέατρο:
«Η εξωτερική του εμφάνισης ήτο μια μετρία και κοινότοπος εις τα έργα του Τσίλλερ αρχιτεκτονική σύνθεσις. Οπωσδήποτε όμως, ήτο επιβλητική εις την διάταξιν των όγκων. Σεμνή δε και καλαίσθητος ήτο η εσωτερική διαρρύθμισης και διακόσμησις».
Το 1898 ο Συγγρός θέλησε να απαλλαγεί από την φροντίδα διαχείρισης του θεάτρου και έτσι το παραχώρησε στο Δήμο Αθηναίων. Διατήρησε ωστόσο την εκμετάλλευση των καταστημάτων, γραφείων και ενός θεωρείου εφ’ όρου ζωής.
Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή το Θέατρο χρησιμοποιήθηκε για την φιλοξενία προσφύγων. Για μεγάλο διάστημα στα θεωρεία και τα καμαρίνια στεγάστηκαν εκατοντάδες άνθρωποι. Με αποτέλεσμα να προκληθούν εκτεταμένες φθορές. Ιδίως κατά τον δριμύ χειμώνα του `22 που ανάγκασε τους πρόσφυγες να καίνε σε πρόχειρες φουφούδες μεγάλο μέρος των σκηνικών για να ζεσταθούν.
Με την διανομή καταλυμάτων από τον Δήμο, εγκαταλείπουν και οι τελευταίοι πρόσφυγες το Δημοτικό Θέατρο το 1927.
Αμέσως ο δήμαρχος Σπ. Πάτσης αναθέτει την μελέτη ανακαίνισης του θεάτρου στον αρχιτέκτονα Ε. Λαζαρίδη. Οι εργασίες ανάπλασης επιδιόρθωσαν την είσοδο, αντικατέστησαν όλα τα καθίσματα και βοήθησαν να ανακαινισθεί όλος ο εσωτερικός διάκοσμος. Ταυτόχρονα βέβαια αυξήθηκε ο χώρος της σκηνής προστέθηκε κεντρική θέρμανση και ηλεκτροφωτισμός.
Οι εργασίες ήταν σχεδόν στα μισά όταν ανέλαβε το 1929 τη δημαρχία ο Σπ. Μερκούρης. Ο νέος δήμαρχος αντιμετωπίζει πολύ γρήγορα οικονομικά προβλήματα και δίνει εντολή για παύση των εργασιών στο Δημοτικό Θέατρο.
Η αλλαγή στάση της δημοτικής αρχής δίνει την ευκαιρία σε πολλούς να επιδίδονται σε εκτεταμένες κλοπές στο Δημοτικό Θέατρο. Σε μικρό χρονικό διάστημα είχε αφαιρεθεί από το εσωτερικό του ο,τι ήταν εμπορεύσιμο, κάτι που οδηγούσε αναπόφευκτα το θέατρο σε περίοδο παρακμής.
Εικάζεται πως πρώτος έφερε την ιδέα της κατεδάφισης ήταν ο Ιωαν. Δροσόπουλος, που ήταν διοικητής της Εθνικής Τράπεζας από το 1928. Καθημερινά αντίκριζε από το γραφείο του στην οδό Αιόλου το ρημαγμένο κτίριο. Με την πίστη ότι η επισκευή του Δημοτικού Θεάτρου ήταν εκτός από δυσχερής αλλά και ασύμφορη, προτείνει στο δήμαρχο Κ. Κοτζία να κατεδαφιστεί. Η ιδέα του όπως αποδείχτηκε υιοθετείται και μετά και την εισήγηση του προέδρου του Τεχνικού Επιμελητηρίου Αν. Δημητρακόπουλου, το Δημοτικό Συμβούλιο αποφασίζει στις 16 Μαΐου του 1939 την κατεδάφισή του.
Το οξύμωρο είναι πως η άλλοτε  Πλατεία Δημοτικού Θεάτρου έλαβε την ονομασία του δημάρχου που το κατεδάφισε (Πλατεία Κοτζιά). Οι δυσχέρειες του μεσοπολέμου δικαιολογούν εν μέρει την απόφαση. Ωστόσο, η κατεδάφιση αυτή σήμανε την οριστική κατάργηση δημοτικού θεάτρου για την πρωτεύουσα.  .
Το Δημοτικό Θέατρο Αθηνών βρίσκονταν στην δεξιά πλευρά της σημερινής  Πλατείας Εθνικής Αντίστασης (Πλατεία Κοτζιά), σχεδόν μπροστά από το κτίριο του παλαιού 3Τ (Ταχυδρομείου) που σήμερα κατέχει η Εθνική Τράπεζα. Για παραπάνω από μια δεκαετία τα θεμέλια του Δημοτικού Θεάτρου ήταν εμφανή στο μέσο της πλατείας εξαιτίας αρχαιολογικής έρευνας που εκτελούνταν από τα μέσα του `90.
Εύκολα μπορεί να καταλάβει κανείς ότι το Δημοτικό Θέατρο της Αθήνας αποτελεί ένα κλασικό παράδειγμα ελληνικής παθογένειας. Αναδεικνύει τα διαχρονικά διαπλεκόμενα συμφέροντα που δημιουργούνται και δυσχεραίνουν την ανάπτυξη πρωτοβουλίας από ιδιώτες. Φανερώνει δε και την τυπική έως μηδαμινή φροντίδα της δημοτικής αρχής για τον πολιτισμό στην πρωτεύουσα. Δεν είναι τυχαίο πως χρόνια μετά ο Δήμος Αθηναίων δεν διαθέτει Δημοτικό Θέατρο. Σε αντίθεση με πόλεις της Ελλάδας με μικρότερο πληθυσμού. Φωτεινές εξαιρέσεις βέβαια οι πολιτιστικοί πολυχώροι «Άννα & Μαρία Καλουτά» στο Νέο Κόσμο, το Αμφιθέατρο 9,84 στην Τεχνόπολη, που εξυπηρετούν δημοτικές εκδηλώσεις αλλά δεν έχουν την δυναμική ενός σύγχρονου θεάτρου.
Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s