Το Μοναστηράκι της…Παντάνασσας

Στάση «Μοναστηράκι» ή κατά την αρχαιοπρεπή πινακίδα του ΗΣΑΠ «Μοναστήριον». Είναι ίσως λίγο περίεργο για τον σημερινό πολύβουο σταθμό τούτο το όνομα. Γιατί επικράτησε όμως και κυρίως που είναι το μοναστήρι στην περιοχή;.

Την ιστορική συνέχεια δένει η εκκλησία της Παντάνασσας στη μέση της σημερινής Πλατείας Μοναστηρακίου. Πιστεύεται ότι κτίστηκε τον 10ο η 12οαιώνα. Πατριαρχικό σιγίλιο του 1678 αναφέρει τον ναό ως Μεγάλο Μοναστήρι της Παναγίας Παντανάσσης με την επισήμανση ότι το κτήμα της άνηκε σε κάποιον Αθηναίο με το όνομα Ν. Μπουνεφατζής. Κατά την φραγκοκρατία αποτέλεσε Μετόχι της Μονής Καισαριανής. Το 1690 μετατρέπεται σε ενοριακή μονή. Ωστόσο μετά την επανάσταση του 1821 το Μεγάλο Μοναστήρι της Παντανάσσης εξέπεσε από ενορία σε «μικρομονάστηρο». Αυτό έκανε πολλούς να το αποκαλούν «Μοναστηράκι»
58004_185188044826898_5872649_nΜέχρι το 1778 η μονή της Παντανάσσης βρίσκονταν έξω από τα τείχη της πόλης. Στην ιδιοκτησία της μονής άνηκε τότε και η γύρω περιοχή. Η διαμόρφωσή της με μικρούς δρόμους άρχισε μετά την ανακήρυξη της Αθήνας ως πρωτεύουσας. Ο καθ’ αυτό χώρος της Παντάνασσης ήταν ακόμα περιφραγμένος. Γύρω του μαζί με την μεγάλη αυλή υπήρχαν και κελιά για τις μοναχές που ζούσαν εκεί.
Τα χρόνια εκείνα πολλές άπορες και ορφανές κοπέλες από την επαρχία ερχόντουσαν στην Αθήνα και γίνονται καλόγριες για να επιβιώσουν. Κύριες ασχολίες η γεωργική καλλιέργεια και τα εργόχειρα.  Μια από αυτές ήταν και η Αγία Φιλοθέη που ζούσε στο Μοναστήρι της Παντάνασσης. Οι καλόγριες έπλεκαν διάφορα χοντρά μάλλινα. Για να τα πουλήσουν αναπτύχθηκαν μικρά καταστήματα στον τοίχο της εκκλησίας. Στη συνέχεια τα καταστήματα αυτά δόθηκαν σε ιδιώτες και έτσι δημιουργήθηκε η αγορά της οδού Πανδρόσου με τα δερμάτινα και τα τσουράπια.
Η πρώτη διαμόρφωση του χώρου πραγματοποιείται το 1895  λόγω της κατασκευής του ηλεκτρικού σταθμού. Όπως έχει καταγραφεί τα τριγύρω καταστήματα απέδιδαν σημαντικά έσοδα στο Μοναστήρι της Παντάνασσης. Είναι ενδεικτικό πως το 1898 υπήρχε στην μονή αποθεματικό 78.000 χρυσών δραχμών. Τα εκκλησιαστικά ταμεία υπάγονταν τότε στα δημοτικά έσοδα. Με κοινή απόφαση του Δημοτικού και Εκκλησιαστικού Συμβουλίου αποφασίζεται το 1910 η  ανακαίνιση του ναού με αναμόρφωση των χώρων του (νέο καμπαναριό, γυναικωνίτης). Ταυτόχρονα κατεδαφίζεται ο μαντρότοιχος με τα τριγύρω μικρομάγαζα προκειμένου να αναμορφωθεί η περιοχή και να ασφαλτοστρωθεί.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκε η πρώτη μικρή Πλατεία γύρω από την Παντάνασσα. Γρήγορα έγινε τόπος συνάντησης των επαρχιωτών που κατέβαιναν στην Αθήνα. Γρήγορα έγινε τόπος συναλλαγών και έτσι αποκαλούνταν «Κάτω Παζάρι». Εκεί βρίσκονταν οι άμαξες για τις μεταφορές της εποχής, έτσι για μια περίοδο η περιοχή λέγονταν και «στις καρότσες».
Παράλληλα βέβαια η πλατεία στο Μοναστηράκι μαζί με του Ψυρρή συγκέντρωνε πολλούς από τους «γραφικούς» τύπους της παλαιάς Αθήνας. Ένας από αυτούς ο ευθυμογράφος Παναγής Θεοδοσίου.  Για 20 χρόνια έντυνε καρνάβαλο και τον περιέφερε στο κέντρο της πόλης αποτελώντας ένα κινούμενο θέατρο στις Απόκριες.
Στην πάνω πλευρά της πλατείας (προς την Αγορά) βρίσκονταν κατά την οθωνική περίοδο στρατώνες πυροβολικού. Το 1760 σχεδόν δίπλα στη Παντάνασσα κτίστηκε το «Τζαμί του Τζισταράκη» (ήταν ο βοεβόδας της εποχής) που σήμερα έχει μετατραπεί σε Μουσείο.
Ο ναός της Κοίμησης Θεοτόκου – Παντάνασσας Μοναστηρακίου είναι καμαροσκέπαστη τρίκλιτη βασιλική. Η τίμηση της Παναγίας από τη συγκεκριμένη εκκλησία δικαιολογείται από πολλούς ως «αντικατάσταση» της ειδωλολατρικής θεάς Αθηνάς της αρχαίας Ελλάδας με τα νέα χριστιανικά ήθη. Ο ναός έχει κτιστεί με ακανόνιστούς λίθους. Στις τέσσερις γωνίες του οικοδομήματος έχουν εντοιχιστεί από ένα αρχαιοελληνικό κιονόκρανο. Τα σοβαρά προβλήματα που είχε υποστεί η εκκλησία μετά το σεισμό του 1999 έκαναν το Υπουργείο Πολιτισμού και την Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων Αθήνας να προβούν σε μελέτη στερέωσης, συντήρησης και αποκατάστασης των φθορών. Με παράλληλες εργασίες αναδιαμόρφωσης της πλατείας Μοναστηρακίου με πλακοστρώσεις, δημιουργία επιπέδων και νέες φυτεύσεις.
Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s