Η Δεξαμενή των λογοτεχνών και του Αγιασμού

Οι Ρωμαίοι επέδειξαν μεγάλη σοβαρότητα για την ύδρευση της Αθήνας. Στα 134-140 ο αυτοκράτορας Αδριανός φέρνει τεχνίτες από τη Ρώμη και κατασκευάζει σύστημα υδροδότησης που κατεύθυνε το νερό από πηγές της Πάρνηθας στην Αθήνα. Το έργο για την εποχή του ήταν ιδιαίτερα πολύπλοκο, γιατί το νερό έπρεπε να κυλήσει στο κλεινόν άστυ με φυσικό τρόπο. Εκεί στους πρόποδες του Λυκαβηττού και σε υψόμετρο 136 μέτρων αποθηκεύονταν σε μια υδροδεξαμενή, που ολοκληρώθηκε από τον Αυτοκράτορα Ευσέβη.
22.6 055Η καλή κατασκευή της Αδριάνειου Δεξαμενής την έκανε για πολλά χρόνια πηγή δροσιάς και ζωής για τους Αθηναίους. Είχε μήκος 26,10 μέτρα, πλάτος 9,36 μ. και βάθος 2μ. Η συνολική επιφάνεια της δεξαμενής ήταν 247,30 τετραγωνικά μέτρα, με την χωρητικότητά της να φτάνει τα 494,60 κυβικά μέτρα. Στην είσοδο της Δεξαμενής είχαν τοποθετηθεί τέσσερις μεγάλοι μαρμάρινοι κίονες Ιωνικού ρυθμού και επιστήλιο με λατινική επιγραφή.
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας η Δεξαμενή αφήνετε στην τύχη της. Η κακή συντήρησή της αναγκάζει τους Αθηναίους να υδρεύονται όπως και στο παρελθόν από πηγάδια. Αυτό ήταν ίσως το γεγονός που έκανε τον Χασέκη να την κατεδαφίσει το 1778, προκειμένου τα οικοδομικά υλικά της να χρησιμοποιηθούν για το ομώνυμο τοίχος της πόλης.
Με πρωτοβουλία του Δήμου  Αθηναίων ξεκίνησαν μετά το 1827 επισκευές και καθαρισμοί του συνολικού δικτύου του Αδριάνειου Υδραγωγείου προκειμένου να δοθεί λύση στο πρόβλημα ύδρευσης της πρωτεύουσας. Τελικά το Αδριάνειο επαναλειτούργησε το 1840. Το 1870 με τις εργασίες διαμόρφωσης της Πλατείας Δεξαμενής, ανακαλύφθηκε και η Αδριάνειος Δεξαμενή. Με τις εργασίες ανακατασκευής που πραγματοποιήθηκαν σε αυτήν έφτασε η χωρητικότητά της στα 2.200 κυβικά μέτρα, κάτι που την έκανε να λειτουργεί μέχρι το 1940. Ο  Ερν. Τσίλλερ ανέφερε ότι η αρχαία δεξαμενή έμοιαζε με λεκάνη λατομημένη σε βράχο, οπότε καλύφτηκε με νέο θόλο γιατί ο παλιός είχε καταρρεύσει.
22.6 053Η πλατεία που δημιουργήθηκε δίπλα στην Αδριάνειο Δεξαμενή έγινε σιγά σιγά «εξοχικό» κέντρο του Κολωνακίου. Οι λεύκες και το πυκνό πράσινο που υπήρχε έκαναν την περιοχή ειδυλλιακή. Εξάλλου ακόμα ήταν αδόμητη, με μοναδικούς κατοίκους λίγους κτηνοτρόφους με τα κοπάδια του (για αυτό και μέχρι τότε η άνω μεριά του Κολωνακίου λέγονταν Κατσικάδικα).
Τα καφενεία της Πλατείας Δεξαμενής από τις αρχές του 20ου αιώνα και μετά άρχισαν να συγκεντρώνουν τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες. Το καφενείο του «Μπάρμπα Γιάννη» έγινε στέκι για τους Αλεξ. Παπαδιαμάντη, Ι. Κονδυλάκη, Ανδρέα Καρκαβίτσα, Κ. Βάρναλη, Μ. Μαλακάση, Αγγ. Σικελιανό, Ν. Καζαντζάκη, Ν. Λαπαθιώτη κα. Από το 1907 και μετά η κίνησή του αυξάνεται, καθώς εκεί δημιουργείται ο  λεγόμενος «κύκλος της Δεξαμενής» που αποτελούσε κέντρο της λογοτεχνικής κίνησης της εποχής.
Είναι χαρακτηριστικά τα όσα έγραφε ο Κώστας Βάρναλης στα απομνημονεύματά του για την Δεξαμενή σε ένα πέρασμα από την περιοχή το 1906:
“Εκεί απάνου βρήκα μαζί με τα ψηλά δέντρα, τον καθαρόν αέρα, τον ήλιο και τη μακρινή θέα του Σαρωνικού, που με μεθούσε με τη γαληνάδα του και τ’ αστράμματά του, τον καλύτερον εαυτό μου… Η Δεξαμενή τότε, είχε όλη της τη φυσική ομορφιά. Δεν είχε μαρμάρινες σκάλες, δεν ήταν σφιγμένη σε… κορσέδες από πέτρινα ντουβάρια και σιδερένια κάγκελα. Χαιρότανε το ψήλος της και τη λευτεριά της μακριά από τη βέβηλη πολιτεία. Οι λεύκες της ψηλές και ρωμαλέες από τις ωραιότερες της Αθήνας, χαρίζανε το δροσερό τους ίσκιο στους ερημίτες της νεοελληνικής λογοτεχνίας και μια βρύση στη μέση έτρεχε αδιάκοπα μέρα και νύχτα και αχολογούσε φλύαρα και χαρούμενα σαν ένα πλήθος από πουλιά. Τις νύχτες του φθινοπώρου, όταν φυσούσε ο βοριάς και βογκούσανε οι λεύκες και τα πεσμένα φύλλα χορεύανε, ο αχός της βρύσης έπαιρνε τον πιο μελαγχολικό τόνο. Σχεδόν με τρόμαζε”.
22.6 050«Κλείνει μέγα καφενείον αναμνήσεων σπανίων», είχε γράψει ο Σουρής για το καφενείο της Δεξαμενής που είχε αναγκαστεί να αλλάξει ιδιοκτήτη. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς του έχει περάσει από πολλές παλινωδίες, με τον Δήμο Αθηναίων να μην μπορεί να το αξιοποιήσει επιτυχημένα.
Παρ’ όλα αυτά η μυρωδιά της παλιάς Δεξαμενής μένει στο αγιόκλημα και στα γιασεμιά του θερινού κινηματογράφου της πλατείας. Η εντοιχισμένη προτομή του Αλ. Παπαδιάμαντη στο ρωμαϊκό τοίχος θυμίζει εκείνη την τελευταία φωτογραφία του ποιητή στο σημείο από τον Π. Νιρβάνα. Τον σύγχρονο λογοτεχνικό κύκλο της Δεξαμενής κλείνει το ορειχάλκινο άγαλμα του Οδυσσέα Ελύτη. Αφού δεν ήταν μόνο ένας από τους τελευταίους θαμώνες της πλατείας, αλλά και γείτονας της περιοχής.
Η μικρή Δεξαμενή που υπάρχει ακόμα στην κορυφή του Κολωνακίου τροφοδοτεί ακόμα με νερό το κέντρο της πόλης. Κάθε χρόνο την ημέρα των Θεοφανίων, η Δεξαμενή ως η μόνη του είδους της που διατηρείται στο κέντρο, λαμβάνει τον πρώτο Αγιασμό των Υδάτων. Με σκοπό να τον μεταφέρει στην συνέχεια σε όλους τους Αθηναίους για τον καθαγιασμό που απαιτεί η ημέρα.  Αυτήν την αθηναϊκή παράδοση περιέγραφε χρόνια πριν ο Γ. Σουρής:
«…Εν τούτοις η Δεξαμενή σε μια στιγμή γεμίζει,
ενώ νερόν σταλαγματιά η πόλις μας δεν έχει,
όμως εδώ ο ιερεύς τον Ιησούν βαπτίζει,
και μονομιάς αγιασμός σ’ όλη τη πόλι τρέχει.
Και πίνουν τότε οι θνητοί και πίνουν κατά κόρον,
και κουβαλούνε αγιασμό και δεν πληρώνουν φόρον…»
Για το Αδριάνειο Υδραγωγείο διάβασε περισσότερα στο "Αττικό Ύδωρ" του Ι. Λάμπρου.
     Στο κείμενο υπάρχουν αποσπάσματα από "Ζωντανοί άνθρωποι" του Κ. Βάρναλη, και
"Τα Φώτα και ο Φωτισμός και του Χριστού ο Βαπτισμός" του Γ. Σουρή.
Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s