Ο Βαρβάκης της Αγοράς

Tο 1860 το Δημοτικό Συμβούλιο Αθηναίων διορίζει επιτροπή με την εποπτεία του ιδίου του Δήμαρχου Γ. Σκούφου, με σκοπό να αναθεωρήσει και να καταρτίσει νέο σχέδιο πόλης για την πρωτεύουσα. Για πρώτη φορά στον σχεδιασμό διαμορφώνονται δυο νέες πλατείες, της Εμπορικής Αγοράς και της Ναυτικής Σχολής. Η δημιουργία της πρώτης ήρθε να καλύψει ένα μέρος των αναγκών που προέβλεπε στο πρώτο σχέδιο η Πλατεία Λαού (σημερινή Κοτζιά), θέλοντας να γίνει κέντρου του εμπορίου. Η δεύτερη ονομάστηκε έτσι όταν η θέση της κρίθηκε η καλύτερη για την δημιουργία «ναυτικού σχολείου» κατόπιν επιθυμίας και δωρεάς του Ι. Βαρβάκη. Ο τύπος της εποχής αναρωτιόνταν, όπως ήταν λογικό, πως είναι δυνατόν ένα ναυτικό σχολείο να  είναι στην καρδία της Αθήνας και όχι δίπλα στη θάλασσα.
varbakeio2Ήδη από τον Μάιο του 1824 ο Ιωάννης Βαρβάκης είχε αφήσει με διαθήκη του 700 χιλιάδες ρούβλια για την ανέγερση Γυμνασίου στην πρωτεύουσα του κράτους και επιπλέον 300 χιλιάδες ρούβλια για τη δημιουργία Ναυτικού Λυκείου. Η κόρη του, μετά τον θάνατο του πατέρα της , απαιτεί από τους εκτελεστές της διαθήκης να παραδώσουν σε αυτήν ολόκληρη την περιουσία του πατέρα της. Εκείνοι όμως καταφέρνουν να επικυρώσουν τη διαθήκη και να στείλουν και ένα μικρό μέρος της στον Ιωάννη Καποδίστρια για δημιουργία σχολείου στο Άργος (το Ναύπλιο ήταν τότε πρωτεύουσα).

Μετά από πολλές παλινωδίες το υπόλοιπο μέρος της διαθήκης φθάνει στην Αθήνα επί Όθωνος. Σε συνεργασία με τον Έλληνα πρόξενο στη Ρωσία, το κληροδότημα μεταφέρεται στην Εθνική Τράπεζα και δημιουργείται επιτροπή διαχείρισης και ανέγερσης. Σταδιακά η ιδέα για τα δυο σχολεία μετατρέπεται σε δημιουργία ενός μεγάλου πρότυπου εκπαιδευτηρίου. Η ονομασία που λαμβάνει από τα δημοσιεύματα των εφημερίδων δεν είναι άλλη από Βαρβάκειο.  Το ιδιαίτερο αυτό σχολείο θα έχει ίδιο σχεδόν πρόγραμμα με τα υπόλοιπα σχολεία, με την διαφορά ότι ψαριανοί μαθητές που θα φοιτούν επιτυχώς σε αυτό θα λαμβάνουν στη συνέχεια υποτροφία για ναυτική εκπαίδευση στο εξωτερικό.

varbakeio3Η επιτροπή για την ανέγερση του Βαρβακείου είχε επιλέξει αρχικά ένα οικόπεδο πίσω από το Οφθαλμιατρείο. Ωστόσο, ο χώρος θεωρήθηκε ακατάλληλος γιατί θα συγκεντρώνονταν σε μικρή απόσταση δυο εκπαιδευτήρια. Προτείνεται τότε ένα εκτεταμένο δημόσιο οικόπεδο (που άλλοτε άνηκε στον ιεραπόστολο ι. Κίνγκ) με το όνομα «Φιλαδέλφεια» πλησίον της οδού Αθηνάς.  Η θέση θεωρείται προνομιακή προκειμένου να μπορούν να το προσεγγίσουν οι μαθητές του με ευκολία. Χωρίς κανένας να προβληματίζεται τότε για την γειτνίασή του με δεκάδες εμπορικούς πάγκους.
Το σχέδιο κατασκευής ανέλαβε ο αρχιτέκτονας Παναγιώτης Κάλκος. Η θεμελίωση έγινε τον Απρίλιο του 1857 με την τελετή να χαρακτηρίζεται μεγαλειώδεις.  Τα εγκαίνια του σχολείου και η λειτουργία του ξεκινάει το 1859. Το κτήριο ήταν διώροφο και ακολουθούσε έναν αυστηρό νεοκλασικό ρυθμό, με πλαστικό στοιχείο στο πρόπυλο που περιελάμβανε ιωνικούς κίονες. Το 1865 η επιτροπή με τα υπόλοιπα χρήματα του κληροδοτήματος αγοράζει τα γύρω από το σχολείο οικόπεδα με σκοπό να επεκταθεί το διδακτήριο.
Την εποχή εκείνη η κεντρική αγορά της Αθήνας εξακολουθεί να στεγάζεται σε ξύλινα παραπήγματα, τα περισσότερα κατάλοιπα από την οθωμανική περίοδο. Κάποια χτίζονται από τον Καλλέργη και νοικιάζονται από τον Δήμο ένεκα μικρού τιμήματος. Το 1860 με το νέο σχέδιο πόλης είχε προταθεί να απομακρυνθεί από την περιοχή η δημοτική αγορά προκειμένου να γίνουν αρχαιολογικές ανασκαφές. Το 1870 το Δημοτικό Συμβούλιο εγκαταλείπει την πρόταση για μετεγκατάσταση της αγοράς, αφενός λόγω έλλειψης χρημάτων για απαλλοτριώσεις του χώρου, αλλά κυρίως λόγω της αποκαλούμενης «καταστροφής πολλών συμφερόντων». Όπως ήταν φυσικό η αγορά παρέμεινε ως είχε σηκώνοντας το βάρος της λαϊκής κατανάλωσης. Στην αντίπερα όχθη η Ερμού και η Αιόλου υποδέχονται τα πρώτα μικρά και μεγάλα εμπορικά καταστήματα και την αστική τάξη της πόλης. Το 1876 ο Δήμος Αθηναίων εκδίδει ψήφισμα για την ανέγερση σύγχρονης αγοράς με την κατάργηση της πλατείας που υπήρχε εκεί. Τελικά η δημοτική Αγορά ολοκληρώθηκε με πολλές οικονομικές δυσκολίες το 1884.
ΟΑΚΑ Special Olympics 012Το κτίριο της αγορά  έχει συμμετρική ορθογωνική κάτοψη και μεγάλη στεγασμένη κεντρική εσωτερική αυλή. Περιλαμβάνει 73 καταστήματα που άλλα είναι εσωτερικά και άλλα  εξωτερικά. Η μορφή της είναι έντονα επηρεασμένη από κεντρικές αγορές της Ιταλίας. Η λειτουργία της κεντρικής δημοτικής αγοράς θα δώσει χρώμα στην οδό Αθηνάς και θα γεμίσει τον χώρο γύρω από τα σκαλιά του Βαρβακείου με παράγκες μικροπωλητών. Αν και η διοίκηση του σχολείου επιθυμούσε να καθαρίσει ο χώρος γύρω από το εκπαιδευτήριο από μικροπωλητές, κάτι τέτοιο φάνηκε ακατόρθωτο. Σε σημείο που ο δήμαρχος Κ. Κοτζιάς αναγκάστηκε το 1939 να προωθήσει αναγκαστικό νόμο για την εκποίηση του οικοπέδου του σχολείου και την μετεγκατάστασή του σε άλλον χώρο.
Η κατοχή παγώνει τα μεγαλόπνοα σχέδια. Το Βαρβάκειο φιλοξενεί για μεγάλη περίοδο άστεγους από τον βομβαρδισμό του Πειραιά. Στα Δεκεμβριανά το κτίριο πυρπολείται ολοσχερώς. Παρά τις αντιρρήσεις των αρχιτεκτόνων, το κτίριο αρχίζει να κατεδαφίζεται στις αρχές του 1950, θεωρώντας ότι έχει κλείσει τον κύκλο χρήσης του. Το Βαρβάκειο για μια περίοδο συστεγάζεται με άλλα σχολεία ώσπου να εγκατασταθεί στα τωρινά του κτίρια στο Ψυχικό.
Το πρότυπο σχολείο μπορεί να έφυγε από την Αθηνά όμως παρέμεινε ένα ισχυρό τοπόσημο για την πόλη. Η Κεντρική Αγορά της Αθήνας  αποκαλείται από την αρχή της δημιουργίας της Βαρβάκειος χωρίς να έχει καμία σχέση φυσικά με τον συνώνυμό της. Ίσως όμως θέλει να τιμήσει έτσι τον πολυμήχανο έλληνα έμπορο. Ή να πάρει λίγο από το επιχειρηματικό του πνεύμα η καρδιά του αθηναϊκού εμπορίου.
Βέβαια ο εθνικός ευεργέτης Ι. Βαρβάκης δεν τιμάται μόνο εθιμικά στην Δημοτική Αγορά. Αλλά και στον κεντρικό Κήπο του Ζάππειο με των περίφημο ανδριάντα του. Για την κατασκευή του το 1872 η κυβέρνηση είχε αναθέσει την φιλοτέχνηση στον γλύπτη Λ. Δρόση έναντι ποσού  85 χιλιάδων δραχμών. Τα επίσημα αποκαλυπτήρια του αγάλματος έγιναν το 1890. Το άγαλμα του Βαρβάκη βρίσκεται σε κεντρικό βάθρο. Η μορφή του αποδίδεται όρθια και επιβλητική με το σώμα ελαφρά στραμμένο στα αριστερά. Στο δεξί του χέρι κρατάει την διαθήκη με την οποία δώρισε μεγάλο μέρος της περιουσίας του στο ελληνικό κράτος. Στις γωνίες του βάθρου τοποθετούνται ολόσωμα γυναικεία γλυπτά μικρότερου μεγέθους με αλληγορική σημασία ως αναφορά στην ζωή και στην προσωπικότητα του Βαρβάκη. Απεικονίζουν  την Ελευθερία, τη Ναυτιλία, την Τέχνη και τη Βιομηχανία. Μοντέλο για την φιλοτέχνηση των μορφών υπήρξε η σύζυγος του καλλιτέχνη. Της καθημερινές γύρω από το άγαλμα του Βαρβάκη συνεδριάζει η λεγόμενη «μικρή Βουλή», όπου δεκάδες ηλικιωμένοι σχολιάζουν τα καθημερινά προβλήματα της χώρας.
Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s