«Εκείνο το ερείπιο της οδού Σανταρόζα…»

Η μεταφορά της πρωτεύουσας από το Ναύπλιο στην Αθήνα έκανε αναγκαία την δημιουργία κτιρίων που θα στέγαζαν τις υπηρεσίες της διοίκησης. Απέναντι από τον στρατώνα του Πυροβολικού, δίπλα σε μια παλιά τάφρο στην οδό Σταδίου, επιλέχτηκε τότε ο τόπος που θα στέγαζε το πρώτο Βασιλικό Τυπογραφείο και Λιθογραφείο. Το κτίριο κτίστηκε το 1836 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Γιόζεφ Χόφερ. Αρχικά ήταν μονώροφο με αέτωμα στην μέση της πρόσοψης. Σε ένα μέρος του κτιρίου έμενε ο διευθυντής με την οικογένειά του. Η απουσία τους μια νύχτα του 1854 οδήγησε το κτίριο του τυπογραφείου σε πυρπόληση και σε ολοσχερή καταστροφή του. Οι επισκευές καθυστέρησαν να ολοκληρωθούν. Στη συνέχεια το Εθνικό Τυπογραφείο μεταστεγάστηκε στο σημερινό του κτίριο στην οδό Καποδιστρίου.
Με μια εκτεταμένη αναμόρφωση σε σχέδια του Σάουμπερτ το οικοδόμημα ήταν έτοιμο το 1906 για να στεγάσει το Πρωτοδικείο Αθηνών. Ωστόσο η μεγάλη αλλαγή στο οικοδόμημα ήρθε το 1931. Όταν σε σχέδια του αρχιτέκτονα Φοίβου Ζούκη προστέθηκε ένας ακόμα όροφος στο κτίριο και αναμορφώθηκαν οι όψεις του για να στεγάσει τις αυξημένες ανάγκες των δικαστικών υπηρεσιών. Όπως γράφει ο Κ. Μπίρης «… έγινε μεταρρύθμισις, ανακαίνισις και επαύξησις του κατά τρόπον απλούν και καλαίσθητον εις νεοκλασσικόν ρυθμόν κατά την τεχνοτροπίαν του γαλλικού εκλεκτικισμού των αρχών του 20ού αιώνος». Το σημερινό απομεινάρι του κτιρίου του Πρωτοδικείου έχει σχήμα «Π» με διαστάσεις  39Χ19 μέτρα και ύψος 8 μέτρων. Το ισόγειο όσο και ο όροφος τερματίζουν επάνω σε απλή ζωφόρο με ανάγλυφους ρόδακες ή μαίανδρο και ιωνικό κυμάτιο.
Πρωτοσέλιδα Δημοσίευμα της εφημερίδας "Το Βήμα" για ανάπλαση της Πλατείας Δικαστηρίων το 1985.

Πρωτοσέλιδα Δημοσίευμα της εφημερίδας «Το Βήμα» για ανάπλαση της Πλατείας Δικαστηρίων το 1985.

Στα μέσα της δεκαετίας του `30 το τετράγωνο Σανταρόζα – Σταδίου – Αρσάκη – Πανεπιστημίου συγκεντρώνει το σύνολο των δικαστηρίων της Αθήνας. Δίπλα στο πρωτοδικείο προστίθεται το κτίριο του Κακουργοδικείου και Ειρηνοδικείου. Παράλληλα από το 1933 το γειτονικό Αρσάκειο σταματάει να είναι εκπαιδευτήριο και έτσι μεταφέρεται σε αυτό ο Άρειος Πάγος.

Η αύξηση του όγκου των δικαστικών υποθέσεων ρίχνει τις πρώτες σκέψεις για μεταστεγάσεις των πρωτοβάθμιων δικαστηρίων στα τέλη της δεκαετίας του `70. Η εφημερίδα «Το Βήμα» δημοσιεύει το Νοέμβριο του 1982 μια μελέτη αρχιτεκτόνων που κατατέθηκε στο Υπουργείο Χωροταξίας Οικισμού & Περιβάλλοντος, για αξιοποίηση του χώρου των δικαστηρίων μετά την κατεδάφισή τους ώστε να δημιουργηθεί χώρος πρασίνου. Μετά από ένα χρόνο το γραφείο Πρωθυπουργού ανακοινώνει επίσημα τη μεταφορά του Πρωτοδικείου στα κτίρια της Πρώην Σχολής Ευελπίδων, μιας και ο στρατώνας που βρίσκονταν εκεί μεταφέρονταν σε σύγχρονες εγκαταστάσεις στη Βάρη. Συνάμα ανακοινώνεται η μεταστέγαση του Αρείου Πάγου στην Λεωφόρο Αλεξάνδρας και τη χρήση του Αρσακείου από το Συμβούλιο της Επικρατείας. Στην φωτορεαλιστική μελέτη που δημοσιεύτηκε στον τύπο της εποχής εμφανίζεται η αποκαλούμενη νέα Πλατεία Δικαιοσύνης. Αυτή θα δημιουργούνταν μετά την κατεδάφιση των κτιρίων των δικαστηρίων, με την διαμόρφωση του ελεύθερου χώρου με διπλές δεντροστοιχίες και μεγάλο συντριβάνι στη μέση…
Το κτίριο του Πρωτοδικείου στη γωνία της Σανταρόζα μένει ελεύθερο χρήσης το 1987, οπότε και χαρακτηρίζεται«χρήζον ειδικής προστασίας» και εν συνεχεία «έργο τέχνης». Μια δεκαετία αργότερα χαρακτηρίζεται διατηρητέο κτίσμα. Με την απομάκρυνση από τον χώρο των δικαστηρίων αρχίζει αμέσως και η διαμόρφωση της πλατείας. Από όλους αποκαλούνταν πλατεία Σανταρόζα, ο Δήμος Αθηναίων ήθελε να την αποκαλεί Δικαιοσύνης αλλά τελικά ονομάστηκε επίσημα  ως  Πλατεία Τερτσέτη – Πολυζωϊδη!
Το μεγαλόπνοο έργο ανάπτυξής της, όπως είναι φανερό δεν αναπτύχθηκε παρά μόνο με μερικές πλευρικές φυτεύσεις δέντρων. Οι εργασίες κατασκευής της πλατείας ολοκληρώθηκαν επί δημαρχίας Έβερτ το 1990. Στο κέντρο προστέθηκε το ορειχάλκινο έργο του Κ. Καμπαδάκη «Νίκη». Το συγκεκριμένο άγαλμα, λόγω της βάσης από μπετόν που εδράζεται, αλλά και της αφηρημένης ελλειμματικής μορφής που απεικονίζει, χαρακτηρίστηκε από πολλούς παράταιρο.
Στα μέσα του `90 μέρος της πλατείας καταλαμβάνεται από εργοτάξιο του μετρό για την δημιουργία αεραγωγού. Οι εργασίες αυτές, που διαρκούν σχεδόν μια δεκαετία, έδωσαν ίσως την χαριστική βολή στον χώρο. Το κλειστό εργοτάξιο οδήγησε στην σταδιακή περιθωριοποίηση του χώρου, αφού είχε αποκοπή από την καθημερινή περατζάδα της Πανεπιστημίου. Η ημιτελής αποκατάσταση της πλατείας την έκανε μέχρι σήμερα αποκρουστική στην όψη. Αφού μέρος της έκτασής της πλατείας είναι στρωμένο με κυβόλιθους άλλα με πλάκες πεζοδρομίου και άλλο παραμένει άστρωτο με χώμα!
Το 2010 το διατηρητέο κτίριο της Σανταρόζα που ανήκει στο Ταμείο Χρηματοδοτήσεως Δικαστικών Κτιρίων (ΤΑΧΔΙΚ) ανακοινώθηκε πως μετά από πολλές παλινωδίες για την αποκατάσταση και ιδιοκτησιακή του μοίρα, θα δοθεί και πάλι σε χρήση. Ένα μέρος του θα στεγάσει μουσείο για την ελληνική τυπογραφείο. Με το υπόλοιπο να χρησιμοποιείται για εντευκτήριο και γραφεία υπηρεσιών του Συμβουλίου της Επικρατείας. Βέβαια οι εξαγγελίες έμειναν μόνο στα λόγια. Παρά την αποκατάσταση της εξωτερικής όψη του κτιρίου, το εσωτερικό του είναι ερειπωμένο και κάποιες φορές γίνεται καταφύγιο για άστεγους και αδέσποτα.
Ο Ανδριάντας του Αλεξ. Παναγούλη στη Πλατεία Σανταρόζα.

Ο Ανδριάντας του Αλεξ. Παναγούλη στη Πλατεία Σανταρόζα.

Στο μέρος της πλατείας προς την Πανεπιστημίου προστέθηκε τον Μάρτιο του 2012 ο ορειχάλκινος ανδριάντας του Αλέξανδρου Παναγούλη. Το έργο ύψους δύο μέτρων είναι του Αχ. Βασιλείου και τοποθετήθηκε με δαπάνη της Βουλής των Ελλήνων.  Το γλυπτό αν και αξιόλογο τοποθετήθηκε εντελώς πρόχειρα σε έναν χώρο με πολλαπλά προβλήματα. Στην εγκαταλειμμένη πλατεία προστέθηκε χωρίς ιστορικό συνειρμό ένας μεγάλων διαστάσεων ανδριάντας, ο οποίος περιφράχτηκε με πράσινα κιγκλιδώματα. Η παραφωνία του αγάλματος σε όποιον περνάει από το σημείο είναι κάτι παραπάνω από έκδηλη. Ο βαρύς σε ύφος ανδριάντας στέκει στην άκρη με τα χέρια τεντωμένα να ατενίζει σαν να προσπαθεί να φύγει από την μπαλωμένη με λάθη πλατεία. Μέχρι σήμερα κανείς δεν ξέρει αν η επιλογή της τοποθέτησης ήταν πολιτική επιλογή που έπρεπε άμεσα να γίνει. Ή μια συνηθισμένη άρπα κόλλα λύση της διοίκησης για γρήγορη τοποθέτηση ενός δωρηθέντος αγάλματος.

Μπορεί μέχρι σήμερα να μην έχει ξεκινήσει κανένα μεγαλόπνοο σχέδιο για την αναβάθμιση του χώρου των παλιών δικαστηριών. Ωστόσο ο Δήμος Αθηναίων έσπευσε να καθιερώσει την εδώ και χρόνια ανεπίσημη ονομασία της Πλατείας ως Σανταρόζα, λόγω της γειτονικής οδού. Αν κανείς διασχίσει την συνήθως απαγορευμένη πλατεία θα αντικρίσει στα πλαϊνά της δέντρα κουφάρια ανθρώπων να προσπαθούν να βρουν λίγη «κοινωνική δικαιοσύνη» δίπλα στα αλλοτινά σκαλιά της Θέμιδος. Η πλατεία Σανταρόζα μένει μονάχη της αποκρουστικής, και απροσπέλαστη με λιγοστούς περιθωριακούς θαμώνες. Αναλογιζόμενη τις παλιές δόξες. Τότε που μέχρι αργά το απόγευμα έστεκε αγέρωχη στους διαρκώς κινούμενους δικαστικούς της επισκέπτες.
Το 1981 ο τραγουδοποιός αλλά κυρίως δικηγόρος Βασίλης Νικολαϊδης συμμετέχει στους 
αγώνες τραγουδιού της Κέρκυρας. Πηγή έμπνευσης για τον ίδιον στέκει "εκείνο το ερείπιο 
της οδού Σανταρόζα" που αποσπά και το πρώτο βραβείο με το τραγούδι "Οδός Σανταρόζα"
Δεν είν' από επάγγελμα, δεν είν' αυτός ο λόγος

Που πάω και στριμώχνομαι στο κακουργοδικείο 
Δεν είμαι κάνας διάσημος δα ποινικολόγος 
Καλά - καλά δεν πρόλαβα να πάρω και πτυχίο. 
 
Χωρίς να το πολυσκεφτώ τρέχω στην κάθε δίκη 
Κι η τρίχα μου σηκώνεται στη θέα του φονιά 
Όχι από λύπη ή ανθρωπιά μα με γεμίζει φρίκη 
Και σπρώχνω ψιθυρίζοντας "μια θέση ρε παιδιά !" 
 
Αν έχεις σαν κι εμένανε απάνθρωπη καρδιά 
που γουστάρει πτώματα και δικηγόρου πρόζα 
Να σου πω που βρίσκεται Σταδίου και γωνιά 
Εκείνο το ερείπιο της οδού Σανταρόζα 
 
Με συγκινούν οι συγγενείς που κλαίνε στους διαδρόμους 
Κι η αδρεναλίνη μ'ανεβάζει τους σφυγμούς 
Σα βλέπω αυτόν τον άθλιο κοντά στους αστυνόμους 
Να σπαρταράει σαν ψάρι απ'τους λυγμούς ! 
 
Το ξέρω όμως κάποτε η μέρα πως θα 'ρθεί 
Που θ'απονεμηθεί στον κόσμο η Θεία Δίκη 
Κι εμένα θα δικάζουνε, Πολιτική Αγωγή 
Θα είναι όσοι κοίταζα με φρίκη 
 
Οι λωποδύτες, μαστροποί, προπάντων οι φονιάδες 
θα τρέχουν συνωθούμενοι όλοι για να με δουν 
" Αυτός όταν μας δίκαζαν μας έφτιαχνε καντάδες " 
και δαχτυλοδειχτούμενο θα με περιφρονούν. 
 
Αν έχεις σαν κι εμένανε απάνθρωπη καρδιά 
Και κομμάτι διαστροφή στο σάπιο σου κρανίο 
Να σου κρατήσω ρεζερβέ κι εσένα μια γωνιά 
Να δεις τα όσα γίνονται στο Κακουργοδικείο.
Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s