Σημείο Αναγνωρίσεως

Ο πεζόδρομος της Τοσίτσα δίπλα στο Πολυτεχνείο μονοπωλεί συνήθως το ενδιαφέρον σε θέματα αθηναϊκής εγκληματικότητας. Την μονοτονία του τσιμέντου σπάει το λευκό άγαλμα που εδώ και πολλά χρόνια στέκει στην αρχή του δρόμου, «κρυμμένο» και άγνωστο στους περισσότερους.
Η ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣΗ γλυπτική σύνθεση του Κώστα Σεφερλή εικονίζει  μια γυναίκα με δεμένα πισθάγκωνα τα χέρια, που πεσμένη στο έδαφος προσπαθεί να ξεφύγει. Ο καλλιτέχνης με την ανθρώπινη μορφή που παρουσιάζει προσπαθεί να  συμβολίζει την σκλαβωμένη περιοχή της Βόρειου Ηπείρου. Προφανώς επηρεασμένος και από το πατριωτικό τραγούδι που έγινε γνωστό μετά τον εμφύλιο («Έχω μια αδελφή κουκλίτσα αληθινή, τι λεν’ Βορείο Ήπειρο…»). Σημαντικό στοιχείο είναι ότι το πάνω μέρος του κορμού της γυναίκας στηρίζεται  στο δεξί αγκώνα, ενώ το κεφάλι στέκεται ψηλά. Θέλοντας έτσι ο καλλιτέχνης να περάσει το μήνυμα ότι η Βόρειος Ήπειρος μπορεί να είναι υποδουλωμένη αλλά «κρατάει το κεφάλι ψηλά» γιατί έχει περηφάνια.
Το άγαλμα αποτελεί δωρεά του καλλιτέχνη στον Δήμο Αθηναίων. Τα επίσημα αποκαλυπτήρια έγιναν τον Φεβρουάριο του 1953.
Το χαμηλό ύψος του αγάλματος αλλά και η θέση που βρίσκεται δίπλα στο Πολυτεχνείο, του προκαλούν διαρκών ανεπανόρθωτους βανδαλισμούς. Εκτός της ζαχαροποίησης του μαρμάρου σε πολλά σημεία, έχουν αποσπαστεί τα άκρα και μέρη του προσώπου.
Ωστόσο, αν ο γλύπτης προσπάθησε να χρησιμοποιήσει μια γυναικεία μορφή για να ζωντανέψει το άγαλμα, η ποιήτρια Κική Δημουλά έκανε το ακριβώς αντίθετο. Επηρεασμένη από την παρουσία και την συγκίνηση που προκαλεί η γλυπτική σύνθεση γράφει το ποίημα «Σημείο Αναγνωρίσεως». Μέσα από τους στίχους της η γλυπτική σύνθεση στην Τοσίτσα, συμβολίζει κάθε καταπιεσμένη γυναίκα που δεν μπορεί να κατακτήσει ελευθερίες. Έτσι η μαρμάρινη «Βόρεια Ήπειρος» γίνεται η έμπνευση για να προσωποποιηθεί κάτι διαφορετικό από αυτό που ο γλύπτης αρχικά όρισε. «Όλοι το λένε κατευθείαν άγαλμα» εκείνη επιμένει να το αναγνωρίζει ως  «γυναίκα κατευθείαν», θεωρώντας πως δεν αντιπροσωπεύει μόνο την αιχμάλωτη περιοχή αλλά κάθε γυναίκα. Το ποίημα «Σημείο Αναγνωρίσεως» βρίσκεται στη συλλογή «Το λίγο του κόσμου», και από τη δημοσίευσή του το 1971 ταυτίστηκε γρήγορα με το άγαλμα στην Τοσίτσα.
Ὅλοι σὲ λένε κατευθείαν ἄγαλμα,
ἐγὼ σὲ προσφωνῶ γυναίκα κατευθείαν.
Στολίζεις κάποιο πάρκο.
Ἀπὸ μακριὰ ἐξαπατᾶς.
Θαρρεῖ κανεὶς πὼς ἔχεις ἐλαφρὰ ἀνακαθίσει
να θυμηθεῖς ἕνα ὡραῖο ὄνειρο ποὺ εἶδες,
πῶς παίρνεις φόρα νὰ τὸ ζήσεις.
Ἀπὸ κοντὰ ξεκαθαρίζει τὸ ὄνειρο:
δεμένα εἶναι πισθάγκωνα τὰ χέρια σου
μ᾿ ἕνα σκοινὶ μαρμάρινο 
κι ἡ στάση σου εἶναι ἡ θέλησή σου 
κάτι νὰ σὲ βοηθήσει νὰ ξεφύγεις
τὴν ἀγωνία τοῦ αἰχμαλώτου.
Ἔτσι σὲ παραγγείλανε στὸ γλύπτη:
αἰχμάλωτη.
Δὲν μπορεῖς οὔτε μία βροχὴ νὰ ζυγίσεις στὸ χέρι σου,
οὔτε μία ἐλαφριὰ μαργαρίτα.
Δεμένα εἶναι τὰ μάτια σου.
Καὶ δὲν εἶν᾿ τὸ μάρμαρο μόνο ὁ Ἄργος.
Ἂν κάτι πήγαινε ν᾿ ἀλλάξει
στὴν πορεία τῶν μαρμάρων,
ἂν ἄρχιζαν τ᾿ ἀγάλματα ἀγῶνες
γιὰ ἐλευθερίες καὶ ἰσότητες,
ὅπως οἱ δοῦλοι,
οἱ νεκροὶ
καὶ τὸ αἴσθημά μας,
ἐσὺ θὰ πορευόσουναμὲς στὴν κοσμογονία τῶν μαρμάρων
μὲ δεμένα πάλι τὰ χέρια, αἰχμάλωτη.

Ὅλοι σὲ λένε κατευθείαν ἄγαλμα,
ἐγὼ σὲ λέω γυναίκα ἀμέσως.
Ὄχι γιατὶ γυναίκα σὲ παρέδωσεστὸ μάρμαρο ὁ γλύπτης
κι ὑπόσχονται οἱ γοφοί σου
εὐγονία ἀγαλμάτων,
καλὴ σοδειὰ ἀκινησίας.
Γιατὶ τὰ δεμένα χέρια σου, ποὺ ἔχεις
ὅσους πολλοὺς αἰῶνες σὲ γνωρίζω,
σὲ λέω γυναίκα.

Σὲ λέω γυναίκα
γιατ᾿ εἶσ᾿ αἰχμάλωτη.
Διαβάστε Περισσότερα: 
Κική Δημουλά, "Το λίγο του κόσμου", Νεφέλη 1983, Στιγμή 1990
Ζέττα Αντωνοπούλου, "Τα γλυπτά της Αθήνας", Ποταμός 2003, 
Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s