Από την Φυλακή στον… Άρειο Πάγο

Μέχρι τα τέλη του 1890 οι έφηβοι που καταδικάζονταν για διάφορα αδικήματα φυλακίζονταν στα ίδια κελιά με κατάδικους μεγαλύτερης ηλικίας. Η συγκατοίκηση, ακόμα και με βαρυποινίτες, έκανε πολλά από τα παιδιά αυτά είτε να πέφτουν θύματα των μεγαλύτερων σε ηλικία καταδίκων ήταν να αποφυλακίζονται «εκπαιδευμένοι» από αυτούς στην παρανομία. Παρά τις φωνές διαμαρτυρίες για τις συνθήκες που επικρατούσαν η σωφρονιστική αντίληψη στην Ελλάδα ήταν ακόμα σε μηδενικό στάδιο. Οι συνεχιζόμενες εθνικές δυσκολίες και οι πολιτικές αστάθειες έκαναν την ύπαρξη υποδομών για λειτουργία φυλακών ανηλίκων πολυτέλεια.

Στρατιωτικό όχημα έξω από τις Φυλακές Αβέρωφ το Μεσοπόλεμο

Στρατιωτικό όχημα έξω από τις Φυλακές Αβέρωφ το Μεσοπόλεμο

Το 1891 η Βασίλισσα Όλγα πήρε την πρωτοβουλία και ίδρυσε την «Εν Χριστώ Αδελφότητα» με σκοπό την προστασία και αναμόρφωση της αγωγής των νεαρών κρατουμένων. Αμέσως το Δ.Σ. του Συλλόγου κάνει έκκληση προς το κοινό να υποστηρίξει το έργο του τονίζοντας τις άθλιες συνθήκες των κρατουμένων. Το 1892 με την ευκαιρία της επετείου των αργυρών γάμων της Βασίλισσας Όλγας, ο εθνικός ευεργέτης Γεώργιος Αβέρωφ, δωρίζει στην αδελφότητα 375.000 δραχμές με σκοπό την ανοικοδόμηση φυλακής ανηλίκων. Με την πεποίθηση στο κατάστημα κράτησης ανηλίκων που θα δημιουργηθεί να προσφέρεται στου νεαρούς κρατουμένους ηθική και επαγγελματική διαπαιδαγώγηση.

Προκηρύχθηκε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό και έτσι το 1894 αρχίζει η ανοικοδόμηση που διαρκεί δύο χρόνια. Το κτίσμα ολοκληρώθηκε το 1896 σε οικόπεδο που δωρίζει ο Δήμος Αθηναίων. Με την ονομασία «Εφηβείον Αβέρωφ» παραχωρήθηκε από την «Εν Χριστώ Αδελφότητα» στο Ελληνικό Δημόσιο. Μαζί με την αποδοχή της δωρεάς θεσπίζεται για πρώτη φορά ειδικός νόμος για την λειτουργία των φυλακών ανηλίκων.
Το κτίριο ήταν κατασκευασμένο με πελεκητή πέτρα και επικρατούσε σε αυτό το γκρίζο χρώμα. Μπροστά από το κτίριο υπήρχε μεγάλος κήπος που έφτανε μέχρι την Λεωφόρο Αλεξάνδρας. Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της έκτισης της ποινής και μετά την ενηλικίωση η Βασίλισσα Όλγα δημιουργεί ένα ξεχωριστό κτίριο για τους κρατούμενους άνω των 18 ετών πίσω από το Εφηβείο έτσι ώστε να μην υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας. Η δαπάνη ανοικοδόμησης καλύπτεται από την χορηγία του Αυτοκράτορα της Ρωσίας Τσάρου Νικολάου Β` ξαδέλφου της Β. Όλγας.
Κατασκευή του κτιρίου του Αρείου Πάγου αρχές του '80,

Κατασκευή του κτιρίου του Αρείου Πάγου αρχές του ’80,

Μπροστά από τις φυλακές διέρχονταν τότε το ρέμα του Κυκλοβόρου. Επί δημαρχίας Π. Κυριακού γίνεται προσπάθεια δημιουργίας οδού που θα ένωνε την Πατησίων με την Κηφισίας. Πέρα από το ρέμα που έπρεπε τότε να διευθετηθεί μεγάλη έκταση κάλυπτε το κτήμα Νικολαϊδη. Με τους ιδιοκτήτες του να μην επιθυμούν να παραχωρήσουν ούτε μέτρο για την δημιουργία του δρόμου. Τελικά το Δημοτικό Συμβούλιο εγκρίνει την δαπάνη αγοράς μιας μεγάλης έκτασης για την διάνοιξη της Λεωφόρου. Αρχικά φτάνει μέχρι τις Φυλακές Αβέρωφ και στη συνέχεια μέχρι το κτήμα Θων. Ο νέος ευθύς και μεγάλος δρόμος που δημιουργείται ονοματοδοτείται «Λεωφόρος Αλεξάνδρας». Λαμβάνοντας το όνομα της ελληνικής καταγωγής Πριγκίπισσας Αλεξάνδρα συζύγου του Δούκα της Ρωσίας, θεωρήθηκε ότι τιμάται κατά ένα τρόπο και η ρωσική δυναστεία που προσέφερε μεγάλο ποσό για την δημιουργία της Φυλακής Αβέρωφ.

Από το 1916 μέρος του Εφηβείου Αβέρωφ χρησιμοποιείται ως φυλακή πολιτικών και στρατιωτικών κρατουμένων. Εκείνη την περίοδο γίνονται επεκτάσεις και διαρρυθμίσεις για λόγους ασφαλείας. Τότε σταδιακά αρχίζει να εγκαταλείπεται ο τίτλος του Εφηβείου. Αποκαλείται πλέον Φυλακή Αβέρωφ και δημιουργεί τοπωνύμιο για την γύρω περιοχή των Αμπελοκήπων.
Οι φυλακές λειτουργούσαν ακόμα και κατά την διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Στα Δεκεμβριανά ένα μέρος της γκρεμίζεται μετά από ανατίναξη. Από το 1945 τα κτίρια των Φυλακών Αβέρωφ άρχισαν να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για πολιτικούς κρατούμενους.
Αρχικά για κρατούμενους που ήταν συνεργάτες των Γερμανών κατακτητών και αργότερα και για λοιπούς ποινικούς. Την περίοδο εκείνη κτίζεται το νοσοκομείο κρατουμένων «Βασιλεύς Παύλος». Με τις γειτονικές γυναικείες φυλακές να περιλαμβάνουν 101 κελιά, θαλάμους εργασίας, εκκλησία, σχολεία και βοηθητικές εγκαταστάσεις που μέχρι τις αρχές του `70 φιλοξένησαν γυναίκες πολιτικές κρατούμενους με τα παιδιά τους.
Μια σημαντική αναφορά για τις φυλακές Αβέρωφ μεταφέρει η ταινία «Πέτρινα Χρόνια» του Παντελή Βούλγαρη. Βασισμένη σε αληθινά γεγονότα περιγράφει την ζωή και τον έρωτα ενός ζευγαριού πολιτικών κρατουμένων που βρίσκονται στο συγκρότημα των Φυλακών Αβέρωφ. Όταν το παιδί τους ζει μαζί τους μέσα σε αυτές τα πρώτα χρόνια της ζωής τους και εκείνοι προσπαθούν να επικοινωνήσουν μέσα από διαφορετικά κελιά με πρωτότυπους τρόπους.
Το κτίριο του Αρείου Πάγου σήμερα.

Το κτίριο του Αρείου Πάγου σήμερα.

Την περίοδο της επταετίας ο χρόνος είχε κάνει το κτίριο των Φυλακών ήταν ήδη απωθητικό και επιβαρυμένο. Τόσο από τον χρόνο όσο και από αρνητικές πολιτικά καταστάσεις. Η περιοχή των Αμπελοκήπων ήταν πλέον ιδιαίτερα πυκνοδομημένη. Η ανάπτυξη είχε φέρει τα προσφυγικά της Αλεξάνδρας και άλλες κατοικίες στα νότια να βρίσκονται δίπλα στις φυλακές. Δεν ήταν λίγες η φορές που οι κρατούμενοι συνομιλούσαν με τους περαστικούς και τους γύρω κατοίκους. Αφηγήσεις αναφέρουν μάλιστα πως κατά την διάρκεια ποδοσφαιρικών αγώνων στο απέναντι γήπεδο του Παναθηναϊκού οι γυναίκες κρατούμενες έβγαιναν προς τα παράθυρα της Λ. Αλεξάνδρας προκειμένου να πειράξουν τους νεαρούς οπαδούς.

Τελικά το 1972 οι φυλακές Αβέρωφ γκρεμίζονται και περνούν στην ιστορία. Κλείνοντας μαζί τους και μια ολόκληρη περίοδο για την μεταπολεμική Ελλάδα. Οι λιγοστοί κρατούμενοι που είχαν παραμείνει στις Αβέρωφ μεταφέρονται στα νέα συγκροτήματα Φυλακών στο Κορυδαλλό. Η στρατιωτική κυβέρνηση εξαγγέλλει τότε την οικοδόμηση σύγχρονου Δικαστικού Μεγάρου στο χώρο των πρώην φυλακών Αβέρωφ.
Οι εργασίες ξεκινούν αμέσως και σχεδόν δέκα χρόνια μετά ολοκληρώνεται το πρώτο κτίριο που στεγάζει τον Άρειο Πάγο. Μέχρι τότε  οι αρεοπαγίτες ασφυκτιούσαν στο Ιλίου Μέλαθρον της Πανεπιστημίου. Πριν περίπου 5 χρόνια τελείωσαν οι εργασίες του Εφετείου και του Ειρηνοδικείου στα υπόγεια του συγκροτήματος. Ωστόσο τα υπόλοιπα κτίρια που θα στέγαζαν τμήματα του Πρωτοδικείου και άλλες δικαστικές υπηρεσίες παραμένουν για πολλά χρόνια ημιτελή με ικριώματα.
Σήμερα μια μαρμάρινη στήλη στο προαύλιο χώρο του Δικαστικού Μεγάρου θυμίζει ότι «στο χώρο αυτό λειτούργησαν επί δεκαετίες οι Φυλακές Αβέρωφ. Αιωνία η μνήμη στου Έλληνες και Ελληνίδες που κρατήθηκαν και θυσιάστηκαν στις Φυλακές…». Η αναμνηστική στήλη τοποθετήθηκε μόλις το 2000 από την Κίνηση Ενωμένη Εθνική Αντίσταση και τον Δήμο Αθηναίων.
Απομεινάρι του τοπωνυμίου των Φυλακών Αβέρωφ είναι η αφετηρία του εν ενεργεία αστικού λεωφορείου της γραμμής 813 με την ονομασία «Αβέρωφ – Προύσσης». Σήμερα αποτελεί την μόνη διατήρηση του παλιού τοπωνυμίου για την περιοχή. 
Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s