Τα Προσφυγικά της Αλεξάνδρας

προσφυγικα2

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του `20 η περιοχή άνηκε στο Δήμο Αθηναίων και αποτελούσε το λεγόμενο «Κτήμα Αμπελοκήπων». Η εισροή των προσφύγων της Μικράς Ασίας φέρνει άμεσα την ανάγκη στέγασης χιλιάδων ανθρώπων. Έτσι η έκταση παραχωρείται προκειμένου να δημιουργηθούν οικίες. Οι πρώτες οκτώ πολυκατοικίες εμφανίζονται το 1934. Η στέγαση σε αυτές των προσφύγων τους δίνει το προσωνύμιο Προσφυγικές Πολυκατοικίες. Τα σχέδια ήταν του αρχιτέκτονα Κ. Λάσκαρη και του πολιτικού μηχανικού Δ. Κυριακού. Επηρεασμένοι από το ρεύμα μπάουχαους, αφού είχαν μόλις γυρίσει από το εξωτερικό για σπουδές, θέλησαν μέσα από το σχέδιο των πολυκατοικιών να φέρουν έναν νέο αέρα στην αρχιτεκτονική της Αθήνας. Μιμούμενοι λίγο από τον αντίστοιχο που ήδη κατέκλυζε την Ευρώπη. Κατ’ ουσίαν δημιουργήθηκαν λειτουργικά σπίτια για μη προνομιούχος, με λιτές εξωτερικά αρχιτεκτονικές όψεις και ιδιαίτερη έμφαση στις γεωμετρικές φόρμες και στο χρώμα. Είναι χαρακτηριστικό πως για πρώτη φορά τα 50τμ διαμερίσματος διέθεταν εσωτερικό μπάνιο, υπνοδωμάτιο και κουζίνα. Η κατασκευή των προσφυγικών πολυκατοικιών εισήγαγε για πρώτη φορά στην Ελλάδα την πολυκατοικία και την έννοια της οριζόντιας ιδιοκτησίας.

Οι κατοικίες διέθεταν εξώστη και παραδοσιακά παραθυρόφυλλα που άνοιγαν και έκλειναν πίσω τους την καθημερινότητα των κατοίκων. Στις πλακόστρωτες επίπεδες στέγες, που είχαν εύκολη πρόσβαση με εσωτερική σκάλα, βρίσκονταν τα κοινόχρηστα πλυσταριά. Οι νοικοκυρές τα χρησιμοποιούσαν με σειρά προτεραιότητας και άπλωναν την μπουγάδα στα τεντωμένα σκοινιά της ταράτσας. Στους αγώνες του Παναθηναϊκού οι ταράτσες γέμιζαν από παιδιά και νέους που περίμεναν το επόμενο γκολ από το γειτονικό γήπεδο για να πανηγυρίσουν.

Κάθε πολυκατοικία ήταν και ένας μικρόκοσμος με χιλιάδες ιστορίες ανθρώπων. Στους τοίχους κάποιων κτιρίων διακρίνονται ακόμα και σήμερα οι ριπές από τον καιρό του εμφυλίου.

Οι περισσότερες προσφυγικές πολυκατοικίες της Αλεξάνδρας παραμένουν σήμερα σε εγκατάλειψη. Οι γηγενείς κάτοικοι των προσφυγικών είναι ίσως ελάχιστοι.  Τα περισσότερα από τα 228 διαμερίσματα έχουν αφεθεί στην τύχη τους, με μερικά από αυτά να αποτελούν καταφύγιο για αστέγους.

προσφυγικά 3Πριν λίγα χρόνια οι Προσφυγικές πολυκατοικίες της Λ. Αλεξάνδρας στο σύνολό τους χαρακτηρίστηκαν διατηρητέο νεότερο μνημείο. Η απόφαση ήταν αποτέλεσμα πολύχρονων αγώνων των κατοίκων. Η ρύθμιση αυτή βέβαια δημιούργησε αρκετά αρνητικά σχόλια, δεδομένης της αδυναμίας του ελληνικού δημοσίου ή της τοπικής αυτοδιοίκησης να αναδείξουν τον χώρο υποδειγματικά. Η πρόταση του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος να μετατρέψει τα κτίρια σε συγκρότημα για τα νέα γραφείου του χαιρετίστηκε θετικά. Ωστόσο, η γενικότερη οικονομική δυσπραγία έχει αφήσει ακόμα το συγκεκριμένο σχέδιο μόνο στα χαρτιά.

Όμως τα Προσφυγικά της Αλεξάνδρας έχουν έναν διπλό συμβολισμό. Αποτελούν ισχυρο τοπόσημο για την πόλη, αλλά και σημείο αναφοράς για την δημόσια αρχιτεκτονική στην Ελλάδα. Πέρα από αυτά βέβαια κλίνουν χιλιάδες ιστορίες και μνήμες για την προσφυγική Αθήνα και τον εμφύλιο. Ωστόσο, η σημερινή κατάστασή τους είναι κάτι παραπάνω από αρνητική. Ρημαγμένα και ρυπαρά κτίρια επιβαρύνουν την δημόσια αισθητική σε ένα κεντρικό σημείο της πόλης. Η εγκατάλειψη έχει δημιουργήσει και ένα είδος γκετοποίησης σε πολλά από τα αδειανά κτίρια που βρίσκουν καταφύγιο δεκάδες άνθρωποι μόλις δυο βήματα από τον Άρειο Πάγο…

Advertisements

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s